Իրերի լեզուն Հակոբ Հակոբյանի արվեստում

Նկարչի ներսում պետք է արթնանա մի առանձնահատուկ զգացողություն, որի շնորհիվ միայն նա կկարողանա տեսնել այն, ինչ հետագայում պիտի արտահայտի կտավի վրա։ Այստեղ վարպետությունը վճռորոշ չէ։ Այդ վեցերորդ զգայարանը հատուկ է միայն իսկական արվեստագետին, և այն պետք է ժամանակ ունենա հասունանալու ու արթնանալու։ Փորձում եմ բառերով փոխանցել մի հոգեվիճակ, որը գրեթե անհնար է նկարագրել։ Ոմանք տարիներ շարունակ մասնագիտորեն զբաղվում են գեղանկարչությամբ, սակայն այդպես էլ մնում են արհեստավորի մակարդակում՝ պարզապես պատվեր կատարողներ։ Իսկ ինձ արվեստում ամենից շատ հուզում է մարդու կերպարը, որովհետև այս կարճատև կյանքում ամեն ինչ՝ ուրախությունն ու տխրությունը, երջանկությունն ու վիշտը, ծնվում են մարդկանցից, մեր փոխհարաբերություններից։ Մարդկանց հետ առնչվելով, նրանց առօրյայի մասնիկը դառնալով, օգտագործվելով, մաշվելով ու փոխվելով՝ իրերն էլ կարծես կլանում են նրանցից ինչ-որ բան։ Այն առարկաները, որոնք նախկինում պատկերում էի, յուրօրինակ նմանություն ունեին այն մարդկանց հետ, ովքեր ինձ հոգեհարազատ էին։ Եվ նույնիսկ նատյուրմորտներ ստեղծելիս ես կրկին պատմում էի մարդկային ցավի, անզորության ու տխրության մասին։ Օրինակ՝ ինձ միշտ խորապես հուզել են ծաղկամանի մեջ տնկված ծաղիկները, որոնք օրեցօր չորանում են, մարում, ապրում իրենց վերջին տագնապը։ Իսկ այսօր իմ նատյուրմորտների համար ընտրում եմ այնպիսի առարկաներ, որոնք հենց որ հայտնվում են կտավի վրա, կարծես ժխտում են նատյուրմորտի մասին ընդունված պատկերացումը։ Ահա, օրինակ, սեղանին անփույթ նետված ձեռնոցները։ Դրանք պարզապես անշարժ առարկաներ չեն, այլ գործողության մեջ գտնվող, գրեթե շնչող էակներ։ Կարծես զգացվում է նրանց փոխադարձ ձգտումը՝ մոտենալու, հաղորդակցվելու, միմյանց հետ երկխոսելու։ Նույնը կարելի է ասել նաև գործիքների մասին։ Աքցանները, կտրիչներն ու տափակաբերան աքցանները երբեմն այնպես են դասավորվում, որ դրանց բռնող հատվածը հիշեցնում է մարդու բերանը՝ կարծես պատրաստ խոսելու կամ լռությամբ ինչ-որ բան արտահայտելու։ Նույնիսկ աթոռին անփույթ գցված վերարկուն կարող է հիշեցնել իր տիրոջը, վերակենդանացնել նրա ներկայությունը և փոխանցել այն զգացումները, որոնք նա թողել է իր հետևից։

Լուսանկարում հեղինակի «Ձկնորսը» կտավն է։

ԳԱՐԶՈՒ (Գառնիկ Զուլումյան)

Յուրաքանչյուր նկարիչ ստեղծում է իր աշխարհը, իր տիեզերքը։ Այդ աշխարհը հիմնված է իրական զգացողությունների վրա, սակայն այն արդեն անիրական է, քանի որ այդ աշխարհում հնարավոր չէ ապրել։ Աբստրակտ արվեստը չպետք է կապել որևէ ուղղության կամ հոսանքի հետ։ Բոլոր նկարիչները՝ սկսած ժայռապատկերների հեղինակներից մինչև մեր օրերը, ձգտել են ստեղծել իրենց սեփական աշխարհը՝ իրենց միկրոտիեզերքը, որը նման չէ շրջապատող իրականությանը և կյանքի պարզ կրկնօրինակը չէ։ Վերմեերը, իմ կարծիքով, բնությանը ամենահավատարիմ նկարիչներից մեկն է, բայց նա նույնպես շատ հեռու է բնության ընդօրինակումից։ Եթե ճշգրտորեն վերարտադրենք նրա կտավներից մեկի միջավայրը, նույնությամբ ստեղծենք ֆոնը, հագուստը, նատյուրմորտը և լուսանկարենք այն, ապա կդառնանք միայն բնության լիովին աբստրակտացված պատկերի վկաները։ Իմ կարծիքով՝ Վերմեերն ավելի աբստրակտ է, քան Մատիսը։ «Իզմերը», ուղղությունները հայտնվում և անհետանում են տիեզերական արագությամբ։ Ժամանակակից ձեռներեց գործարարներն արդեն հասել են նրան, որ ստեղծում են իրենց «ստեղծագործությունները»՝ առանց ներկերի, վրձինների և կտավի։ Կարելի՞ է արդյոք այդպիսի «արվեստը» անվանել կերպարվեստ։ Յուրաքանչյուր նկարիչ կգտնի այն, ինչ իրեն անհրաժեշտ է, եթե կարողանա ստեղծել իր աշխարհը՝ չփորձելով հասնել ուրիշների նվաճումներին, այլ առավելապես լսելով բնությանը։ Փոքրիկ ճանճն իր էությամբ ավելի սերտ է կապված բնության հետ, որովհետև նրա մեծ մասը բնական է, և նա չի գիտակցում իր՝ ճանճ լինելու փաստը։ Իսկ մենք՝ մարդիկ, ինքնահավանորեն կարծում ենք, թե տիրապետում ենք բնությանը։ Այժմ մենք տեխնիկապես շատ ենք զարգացել, յուրացրել ենք տիեզերքը, թռել ենք Լուսին, և մեզ թվում է, թե տիրել ենք ամբողջ տիեզերքին ու ճանաչել այն։ Սակայն բնությունից կտրվելով՝ մենք ստեղծում ենք տեխնիկայով շրջապատված աշխարհ, որը, ցավոք, միշտ չէ, որ ծառայում է մարդուն և երկրային կյանքին։ Ահա թե ինչու ես չեմ զբաղվում ժամանակակիցների ստեղծագործությամբ. ավելի շատ ներշնչանք եմ ստանում Կերենչիոյից, Միլլեից և Վատտոյից, որոնք ինձ ավելի հարազատ են, քան, օրինակ, Բրակը։ Միջնադարյան հայկական ճարտարապետության գլուխգործոցների առջև ես շատ ավելի մեծ ուժ եմ ստանում…
Լուսանկարում հեղինակի «Ալ կարմիր սենյակ» ստեղծագործությունն է։

Արտո Չաքմաչքյանը կդառնար 93 տարեկան

Արտո Չաքմաքչյանի անունը սերտորեն կապված է 20-րդ դարի երկրորդ կեսի այն նշանավոր ստեղծագործողների հետ, ովքեր քաղաքացիական խիզախություն ունեցան դուրս գալու պաշտոնական աջակցություն վայելող սոցիալիստական ռեալիզմի շրջանակներից և իրենց ժամանակին համահունչ ստեղծագործությամբ, նոր ձևերով ու գաղափարներով հարստացնելու հայկական ժամանակակից արվեստը։

Չաքմաքչյանը երբեք չի դավաճանել իր սկզբունքներին, թեև ամուր կապված էր հայկական ավանդական քանդակագործության բազմազան ձևերին, ինչպես նաև ժամանակակից մշակույթի համաշխարհային միտումներին։

Դեռևս Հայաստանում ստեղծագործելու տարիներին Արտոյի «պլաստիկական» գաղափարը հստակ էր՝ ձևերի ազատ փոխակերպում, դրանց տարածական զարգացում, դինամիկ և ասոցիատիվ պատկերների համադրում ու հակադրում՝ հենվելով բազմիմաստության և խորհրդանշականության վրա։

1976 թվականից Արտոն ապրում և ստեղծագործում էր Մոնրեալում՝ նվաճելով նոր ստեղծագործական բարձունքներ և ձեռք բերելով ավելի լայն միջազգային ճանաչում։ Վարպետը մահացավ 2019 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։

Լուսանկարում «Մայրիկի դիմանկար» քանդակն է։

Հենրիկ Իգիթյանը՝ Իոսիֆ Կարալյանի մասին

Կարալյանի ստեղծագործությունը յուրատեսակ հուզիչ կարոտ է դեպի մանկության երկիրը, որը կարելի է այցելել միայն երազում և երևակայության մեջ, քանի որ այն այլևս գոյություն չունի։ Յուրաքանչյուր մարդու մանկությունը, ինչպես նաև նրա ժամանակաշրջանը, անկրկնելի են, անկրկնելի են նաև ապրած զգացողությունները, և դրանք տեսողական կերպով պահպանվում են հիմնականում կերպարվեստում։

Այսպիսով, Կարալյանը հայկական գեղանկարչություն բերեց նոր ժանր՝ հիշողությունների ժանրը։ Հետագայում այդ ուղղությունը շարունակեցին Հակոբ Անանիկյանը և Վաղարշակ Էլիբեկյանը։ Ինչպես գրականության մեջ բարձր են գնահատվում հուշագրությունները, այնպես էլ դրանք լիովին բնական և արդարացված են կերպարվեստում։ Առանձնապես արժեքավոր են այն մարդու ստեղծագործությունները, ով անցել է սայլերի ու կերոսինային լամպերի ժամանակներից մինչև տիեզերական դարաշրջանի սկիզբը և կարողացել է իր ժամանակի բարձրությունից հայացք նետել անցյալին։

Կարալյանը բովանդակության նկարիչ է։ Նա երբեք ձևականորեն չի վերաբերվում պատկերման առարկային. ձևը թելադրվում է սյուժեով և այն մոտիվով, որի վրա նա կանգ է առնում։ Սա նրա ստեղծագործությունների գլխավոր արժանիքն է։ Դրանք առանձնանում են խոր պատկերավորությամբ և յուրաքանչյուր կտավին տալիս են հիշվող, ինքնատիպ բնութագիր։ Կարալյանի համար անցյալը կիսամոռացված հիշողությունների առանձին դրվագներ կամ տեսարաններ չեն։ Դա փաստերի անընդհատ շղթա է, որը միաձուլվում է մեկ ամբողջական ու անկրկնելի գեղարվեստական կերպարի մեջ։ Նրա ստեղծագործությունը բաղկացած է առանձին, ինքնուրույն գործերից, սակայն դրանք անքակտելիորեն կապված են ընդհանուր գաղափարով՝ կյանքի մեկ մեծ գրքի գլուխների պես։ Յուրաքանչյուր ստեղծագործություն ինքնին գեղարվեստական արժեք ունի, սակայն ամբողջ ստեղծագործության համատեքստում դրա նշանակությունը կրկնապատկվում է։ Նկարիչը կարողացել է իր սերունդների համար պահպանել իր ժողովրդի կենսագրության ամենահետաքրքիր էջերը, ժողովրդի, որի հետ անքակտելիորեն կապված է եղել նրա ողջ կյանքը։

Հեղինակի միտքը

«Վերցրեք մի ծեր ջրաղացպանի փայտը․ դրա թեթևակի կորացած գլխիկը տիրոջ ձեռքերի շփումից ամբողջովին հղկվել է, իսկ քրտինքից ստացել է խորը սաթագույն երանգ։ Երևակայություն ունեցող մարդու մոտ, երբ նա նայում է այդ փայտի գլխիկին, առաջանում է պատկերների, հիշողությունների և ասոցիացիաների մի ամբողջ շարք։

Այնուհետև մտեք գալանտերիայի խանութ և խնդրեք գործարանային արտադրության ձեռնափայտ․ ոչ մի պատկեր, լուռ փայտ։ Ահա թե ինչու ցանկացած իսկական հնագիտական առարկա այդքան մեծ տպավորություն է թողնում։ Այդ իրերի մեջ կա ժամանակ և ինչ-որ մեկի հոգին»։

«Maestro-ն»՝ Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում

Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում մինչև հունիսի 30-ը արվեստասերին հասանելի են նկարիչ Էդուարդ Խարազյանի «Maestro-ն» խորագրով անհատական ցուցահանդեսը։

Սա հեղինակի հետմահու առաջին անհատական ցուցահանդեսն է, որը նախաձեռնել է Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանը։

Հիշեցնենք՝ ցուցահանդեսը բացվել է հունիսի 17-ին։

Հեղինակն ընդգծում էր՝ իր կյանքն այպես է ապրել, որ այն վերածվել է նկարչության, իսկ նկարչությունը՝ կյանքի։

ԷԴՈՒԱՐԴ ԽԱՐԱԶՅԱՆ
ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Էդուարդ Խարազյանը ծնվել է 1939 թվականին Թբիլիսիում։

1957 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան և հաստատվել Երևանում։

 1961-1966 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1964-1984 թվականներին ձևավորել է կինոնկարներ («Հայֆիլմ», «Մոսֆիլմ»), ներկայացումներ (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն)։

1970-1975 թվականներին եղել է Երևանի Գեղարվեստական դաստիարակության տան կերպարվեստի բաժնի վարիչ։

1970 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ 1977 թվականից Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտում դասավանդել է գեղանկարչություն։

1981-1988 թվականներին եղել է Մալյանի անվան թատրոն-ստուդիայի գլխավոր նկարիչ։

Խարազյանը որպես նկարիչ հանդես է եկել մի քանի ֆիլմերում՝ «Բաղդասարը բաժանվում է կնոջից», «Լենինն ու Ալին», «Մի կաթիլ մեղր»։

Նկարիչը մահացել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։

«Հույզեր, լռություն և ժամանակ» – Ռուբեն Բաբայան և Ռուզաննա Խալաթյան

«Գորգ, Վիշապ, Սունկ» – Գևորգ Ջորջ Քասսաբյան

«Չորս տարերքներ» – Արմինե Թումանյան – անհատական ցուցահանդես

Ցուցահանդեսը ներկայացնում է աբստրակտ նկարների շարք՝ ներշնչված չորս տարերքներից՝ հող, ջուր, օդ և կրակ։ Յուրաքանչյուր աշխատանք ուսումնասիրում է տարերքների ոչ թե տեսանելի ձևը, այլ դրանց հոգեբանական և զգայական ազդեցությունը մարդու ներաշխարհի վրա։
Գույների, ձևերի և շարժման միջոցով ստեղծված աշխատանքները բաց են անձնական մեկնաբանության համար՝ հրավիրելով դիտողին զգալ ու ոչ թե պարզապես դիտել։ Ցուցահանդեսը հարթակ է մտորումների, ներքին հավասարակշռության և ինքնաճանաչման համար։

Բացումը
Մարտի 5
Ժամը 17:30
Ժամանակակից արվեստի թանգարան

Ցուցահանդեսը բաց է
Մինչև մարտի 22
Երեքշաբթիից ուրբաթ՝ 11:00–18:00
Սիրով սպասում ենք ձեզ՝ զգալու չորս տարերքների ներքին շարժումը։
Մինչ հանդիպում

«Պատուհաններ» Հայդուկ Սմբատյան – անհատական ցուցահանդես

«Սիրո ԴՆԹ» Նանա Արամյան – անհատական ցուցահանդես