Ժոզեթ Տառամարկա․ «Արմատախիլ եղածները», 2016
Շվեյցարացի նկարիչ և Ժամանակակից արվեստի թանգարանի նկարիչ-ռեզիդենտ Ժոզեթ Տառամարկայի «Արմատախիլ եղածները» ինստալյացիան ստեղծվել է 2016 թվականին՝ թանգարանում իրականացվող in situ՝ տվյալ տարածքի և միջավայրի առանձնահատկություններից ելնելով ստեղծված նախագծի շրջանակում։ Աշխատանքի առանցքում աքսորի, տեղահանության, հիշողության և հայրենի հողի հետ մարդու կապի թեմաներն են։
Ստեղծագործության հիմքում մեկ հայ ընտանիքի պատմությունն է՝ ներկայացված փախստականի հիշողությունների միջոցով։ Ընտանեկան հիշողությունը ներառում է 1915–1946 թվականների աքսորի ամբողջ ճանապարհը՝ վերածվելով ոչ միայն անձնական կենսագրության, այլև պատմական իրադարձությունների մարդկային չափումը փոխանցող վկայության։
Տառամարկան մեկ ընտանիքի պատմության միջոցով անդրադառնում է արմատներից զրկվելու փորձառությանը՝ ընդգծելով մարդու խորքային կապվածությունը հայրենի հողին, մշակույթին և հիշողությանը։ Միաժամանակ աշխատանքը դիտարկում է տեղահանությունը որպես համամարդկային երևույթ՝ դուրս գալով միայն մեկ պատմական ժամանակաշրջանի կամ աշխարհագրական տարածքի սահմաններից։ «Արմատախիլ եղածները» հարցադրում է առաջադրում այն մասին, թե ինչ է տեղի ունենում մարդու ինքնության և հիշողության հետ, երբ նա ստիպված է լքել իր տունը, և ինչպես է ձևավորվում սեփական արմատներին վերադառնալու կամ դրանք վերագտնելու ցանկությունը։
Ինստալյացիան բաղկացած է երկու փոխկապակցված հատվածից։
«Ընտանիքի շրջանը» ներկայացնում է ընտանիքի յոթ անդամներին՝ յուրաքանչյուրի պատմությամբ։ Այս հատվածում անհատական հիշողությունները միավորվում են մեկ ամբողջության մեջ՝ ձևավորելով ընտանիքի ընդհանուր կենսագրությունը։ Ընտանիքը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես պատմության կրող, այլև որպես հիշողության պահպանման և փոխանցման միջավայր։
Ինստալյացիայի մյուս կարևոր բաղադրիչը դեմքերի շարքն է, որը ընդլայնում է ստեղծագործության թեմատիկ շրջանակը։ Դեմքերը մարմնավորում են տեղահանության և մարդկանց բռնի տեղափոխման համամարդկային խնդիրը՝ ստեղծագործությունը կապելով ոչ միայն անցյալի, այլև մեր ժամանակների իրականության հետ։ Անհատական պատմությունը այստեղ աստիճանաբար վերածվում է հավաքական հիշողության և համընդհանուր մարդկային փորձառության խորհրդանիշի։
Աշխատանքի թեմատիկ և տեսողական բաղադրիչները պատրաստված են հողից։ Նյութի ընտրությունը առանձնահատուկ խորհրդանշական նշանակություն ունի․ հողը միաժամանակ հանդես է գալիս որպես հայրենիքի, արմատի, հիշողության և պատկանելության նյութական կերպար։ Այն, ինչից մարդը կարող է ֆիզիկապես հեռացվել, շարունակում է պահպանվել հիշողության և ինքնության մեջ։
Այսպիսով, «Արմատախիլ եղածները» անձնական հիշողությունը վերածում է մշակութային և համամարդկային խոսքի։ Ժոզեթ Տառամարկայի աշխատանքը ոչ միայն պատմում է տեղահանված ընտանիքի ճակատագրի մասին, այլև անդրադառնում է տուն հասկացությանը՝ որպես տարածքի, հիշողության, մշակույթի և ինքնության միասնության։ Ինստալյացիան հիշեցնում է, որ արմատներից կտրվելը կարող է լինել ֆիզիկական, սակայն մարդու կապը իր հողի, պատմության և հիշողության հետ շարունակվում է՝ անգամ տարածական հեռավորության պայմաններում։
Ռուբեն Ադալյանի գեղարվեստական մտածողության բազմաշերտ համակարգը
Ադալյանը բացառիկ ստեղծագործական ընդգրկում ունեցող արվեստագետ է, որի նմանը դժվար է գտնել։ Նախ և առաջ նա գեղանկարիչ է, սակայն իր ստեղծագործական ուղու ընթացքում դիմել է կերպարվեստի գրեթե բոլոր ժանրերին՝ յուրաքանչյուրը զարգացնելով իր ինքնատիպ գեղագիտական մտածողության շրջանակներում։ Տարիների ընթացքում նա անցել է գեղանկարչության գրեթե բոլոր արտահայտաձևերով՝ դասական ռեալիզմից մինչև աբստրակտ կոմպոզիցիաներ։ Ստեղծագործելով հստակ ձևավորված փուլերով՝ յուրաքանչյուր շրջանից նա քաղել է այն ամենը, ինչ կարող էին ընձեռել իր երևակայությունն ու վարպետությունը։Ադալյանի արվեստի ամբողջական էությունը դժվար է ըմբռնել, եթե չտեսնես նրա ստեղծագործությունների ամբողջ բազմազանությունը։ Նրա երևույթի բացառիկությունն այն է, որ նույն համոզիչ ուժով կարող է կերտել թե՛ ռոմանտիկ դիմանկար, թե՛ երկրային շնչով լեցուն նատյուրմորտ, թե՛ զգացմունքային լարումով հագեցած «նյու», և թե՛ աբստրակտ ստեղծագործություն։ Նրա վիրտուոզ վրձինը որսում է հոգու ամենանուրբ շարժումներն ու մտքի ամենահազիվ նկատելի երանգները՝ դրանք հարստացնելով արվեստագետին բնորոշ մտահայեցողությամբ և թեթև թերահավատությամբ։Անկասկած, Ռուբեն Ադալյանը պատկանում է մտածող արվեստագետների այն հազվագյուտ տեսակին, որոնց համար թուղթն ու կտավը պարզապես ստեղծագործելու նյութ չեն, այլ սեփական մտքերն ու ներաշխարհը արտահայտելու լավագույն, իսկ երբեմն՝ միակ ճշմարիտ միջոցը։
Կարեն Միքայելյան
Ռուբեն Ադալյանի ստեղծագործական երևույթը հայ ժամանակակից կերպարվեստում առանձնանում է իր բացառիկ ընդգրկմամբ և գեղարվեստական լեզվի անընդհատ վերափոխվելու ունակությամբ։ Նա այն արվեստագետներից է, որի ստեղծագործությունը հնարավոր չէ սահմանափակել մեկ ժանրի, մեկ ուղղության կամ մեկ ոճական համակարգի շրջանակներում։ Թեև իր ստեղծագործական ինքնությունը նախ և առաջ ձևավորվել է գեղանկարչության ոլորտում, նրա որոնումները տարածվում են կերպարվեստի գրեթե բոլոր արտահայտաձևերի վրա՝ յուրաքանչյուրում ձևավորելով ինքնուրույն գեղագիտական սկզբունքներ և հեղինակային մտածողություն։
Ադալյանի ստեղծագործական ուղին բնութագրվում է հստակ տարբերակվող փուլերով, որոնցից յուրաքանչյուրը ոչ թե նախորդի շարունակությունն է, այլ ինքնուրույն գեղարվեստական համակարգ՝ սեփական գաղափարական և պլաստիկական լուծումներով։ Դասական ռեալիստական պատկերումներից մինչև ազատ, երբեմն՝ ոչ ֆիգուրատիվ և աբստրակտ կոմպոզիցիաներ, նա մշտապես պահպանել է ստեղծագործական ներքին ամբողջականությունը։ Ոճական փոփոխությունները նրա արվեստում երբեք չեն եղել արտաքին ազդեցությունների արդյունք. դրանք բխել են ներքին գեղարվեստական զարգացման տրամաբանությունից և աշխարհի ընկալման փոփոխվող փորձառությունից։
Ռուբեն Ադալյանի արվեստը հնարավոր չէ ամբողջապես գնահատել առանձին ստեղծագործությունների միջոցով։ Նրա գեղարվեստական համակարգը բացահայտվում է միայն ամբողջական դիտարկման դեպքում, երբ տարբեր ժամանակաշրջանների գործերը միմյանց հետ մտնում են երկխոսության մեջ։ Այդ ամբողջության մեջ առավել ակնառու է դառնում արվեստագետի բացառիկ ունակությունը՝ հավասարապես համոզիչ կերպով արտահայտվելու տարբեր ժանրերում։ Նրա դիմանկարներում բացահայտվում է մարդու հոգեբանական աշխարհը, նատյուրմորտներում՝ առարկայական աշխարհի ներքին պոեզիան, «նյու» շարքում՝ մարմնի պլաստիկայի և զգայական արտահայտչականության նուրբ հավասարակշռությունը, իսկ աբստրակտ ստեղծագործություններում՝ գույնի, ձևի և ռիթմի ինքնուրույն գոյությունը՝ որպես գաղափարի կրող։
Ադալյանի գեղանկարչական լեզվի առանձնահատկություններից մեկը գույնի և հորինվածքի փոխկապակցվածությունն է։ Նրա կտավներում գույնը երբեք զուտ դեկորատիվ գործառույթ չի կատարում. այն դառնում է հոգեվիճակի, մտքի և տարածական զգացողության հիմնական կառուցողական տարրը։ Նույն սկզբունքով կառուցվում է նաև կոմպոզիցիան, որտեղ յուրաքանչյուր ձև ենթարկվում է ընդհանուր ներքին ռիթմին՝ ստեղծելով հավասարակշռված, սակայն մշտապես ներքին լարում կրող գեղարվեստական ամբողջություն։
Վարպետի ստեղծագործություններում ակնհայտ է նաև գծի բացառիկ մշակվածությունը և վրձնի վիրտուոզ տիրապետումը։ Սակայն տեխնիկական կատարելությունը երբեք ինքնանպատակ չէ. այն ծառայում է գաղափարի առավել ճշգրիտ արտահայտմանը։ Ադալյանը կարողանում է որսալ հոգեբանական ամենանուրբ վիճակները, մարդու ներաշխարհի հազիվ նշմարելի փոփոխությունները և դրանք վերածել տեսանելի գեղարվեստական կերպարի։ Նրա արվեստում զգացմունքն ու մտահայեցողությունը գտնվում են ներդաշնակ հարաբերակցության մեջ՝ ստեղծելով խորապես ինտելեկտուալ, բայց միաժամանակ զգայականորեն ազդեցիկ ստեղծագործություններ։
Ռուբեն Ադալյանը պատկանում է այն սակավաթիվ արվեստագետների շարքին, որոնց ստեղծագործական գործունեությունը հիմնված է ոչ միայն գեղանկարչական բարձր վարպետության, այլև աշխարհընկալման ամբողջական փիլիսոփայության վրա։ Նրա համար կտավը պարզապես պատկեր ստեղծելու մակերես չէ, այլ մտքի, հիշողության, զգացողության և ինքնաճանաչման տարածություն։ Այդ պատճառով յուրաքանչյուր ստեղծագործություն վերածվում է ոչ միայն տեսողական պատկերի, այլև ինքնուրույն մտավոր և գեղագիտական համակարգի, որտեղ ձևն ու բովանդակությունը գոյություն ունեն անբաժանելի միասնության մեջ։
Այս համատեքստում Ռուբեն Ադալյանի արվեստը ներկայանում է որպես շարունակական ստեղծագործական հետազոտություն, որի առանցքում մարդն է, բնությունը, հիշողությունը և գեղարվեստական արտահայտման անսահման հնարավորությունները։ Նրա ստեղծագործական ժառանգությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ ժամանակակից կերպարվեստի պատմության մեջ՝ վկայելով արվեստագետի բացառիկ կարողության մասին՝ մշտապես վերաիմաստավորելու գեղանկարչության լեզուն և յուրաքանչյուր նոր փուլում առաջարկելու նոր գեղարվեստական արժեքներ։
Հեղինակ՝ Կարեն Միքայելյան
Լրագրող, արվեստաբան, Հայաստանի Ժուռնալիստների միության և Նկարիչների միության անդամ
Ընկերներ. ստեղծագործական երկխոսություն
Ժամանակակից արվեստի թանգարանի և Թաթուլ Առակյանի հավաքածուներով 2026 թվականի օգոստոսի 5–25-ը կներկայացվի Ընկերներ ժամանակավոր ցուցահանդեսը՝ նվիրված Արման Գրիգորյանին։ Ցուցահանդեսը հանդիսատեսին հնարավորություն է ընձեռում վերադառնալու արվեստագետի ստեղծագործական աշխարհ, վերարժևորելու նրա գեղարվեստական մտածողությունը և անդրադառնալու այն մշակութային ժառանգությանը, որը նա թողել է ժամանակակից հայկական արվեստում։ Արման Գրիգորյանի ստեղծագործությունները առանձնանում են ինքնատիպ գեղարվեստական լեզվով, կերպարային արտահայտչականությամբ և խոր մարդկային բովանդակությամբ։ Դրանք արտացոլում են հեղինակի ներաշխարհը, նրա գեղագիտական որոնումները և արվեստի միջոցով մարդու ու ժամանակի մասին մտորումները։ «Ընկերներ» խորագիրը խորհրդանշում է ոչ միայն հիշողությունը, այլև այն ստեղծագործական և մարդկային կապերը, որոնք ձևավորվել են արվեստի շուրջ։ Այդ գաղափարը շարունակվում է նաև ցուցադրության կառուցվածքում. Արման Գրիգորյանի ստեղծագործությունների կողքին ներկայացված են նրա ժամանակակից այլ վարպետ-ստեղծագործողների աշխատանքները՝ ստեղծելով գեղարվեստական երկխոսություն և ընդգծելով այն ստեղծագործական միջավայրը, որի անբաժանելի մասն էր արվեստագետը։ Այս համադրությունը հնարավորություն է տալիս դիտելու Արման Գրիգորյանի արվեստը ոչ միայն որպես անհատական ստեղծագործական ժառանգություն, այլև որպես մի մշակութային դաշտի կարևոր բաղադրիչ, որտեղ տարբեր հեղինակների գեղարվեստական մտածողությունները փոխլրացնում և հարստացնում են միմյանց։ Ցուցահանդեսը բացահայտում է արվեստի միավորող ուժը՝ արժևորելով ընկերությունը, ստեղծագործական փոխազդեցությունը և մշակութային հիշողության շարունակականությունը։ Սիրով հրավիրում ենք այցելել Ժամանակակից արվեստի թանգարան և միասին արժևորել Արման Գրիգորյանի արվեստն ու հիշատակը։
Գայանե Խաչատրյանի ֆանտաստիկ, բանաստեղծական աշխարհը
Արվեստը բնության կանչն է, որը մեզ է հասնում մարդկանց միջոցով։ Որքան ավելի հավատարիմ է մարդը մնում իր բնությանը, այնքան ավելի համոզիչ և հուզիչ է դառնում նրա արվեստը։ Հենց այս առանձնահատուկ հատկանիշների շնորհիվ են գրավում դիտողին Պաննա Խաչատուրյանի ստեղծագործությունները, որոնք մեզ հաղորդակից են դարձնում ինքնատիպ, հուզիչ և բանաստեղծական մի աշխարհի։
Մարտիրոս Սարյան
Գայանե Խաչատրյանի ֆանտասմագորիաները թիֆլիսյան քաղաքային մշակույթի արդյունքն են՝ պատմական և ազգագրական շերտերի միաձուլման, որոնք դարերի ընթացքում ձևավորվել և սեղմվել են մեկ ամբողջության մեջ։
«Կովկասյան Փարիզի» ցանկալիությունը, կոկետությունը, բնական թատերականությունն ու թատերայնացումը, նրա չխամրող գեղեցկությունն ու անկրկնելի բույրը, անշուշտ, ազդեցություն են թողել Գայանեի եզակի երևակայության վրա, որի ֆենոմենալությունն անվիճելի է։ Նրա ֆիգուրատիվ, միաժամանակ իռեալ աշխարհը՝ լցված տարօրինակ էակներով, որոնք տեղակայված են ոչ պակաս տարօրինակ միջավայրում, դժվար է անվանել թե՛ մետաֆիզիկական, թե՛ սյուրռեալիստական։ Ամենայն հավանականությամբ, սա չափազանց բանաստեղծական, անսանձ ֆանտաստիկ ռեալիզմ է, որը ակտիվորեն ներխուժել է նրա գունեղ կտավները և այնքան գեղարվեստորեն հիմնավորված է, որ դրա երկարատև ընթացքի հավաստիությունը կասկած չի հարուցում։
Հենրիկ Իգիթյան
«Վանաձոր 200»․ քաղաքի հիշողությունը՝ արվեստի լեզվով
Ժամանակակից արվեստի թանգարանում բացված «Վանաձոր 200» ժամանակավոր ցուցահանդեսը ոչ միայն նվիրված է Վանաձոր քաղաքի հիմնադրման 200-ամյակին, այլև հանդես է գալիս որպես մշակութային հիշողության, գեղարվեստական ինքնության և ժամանակակից ստեղծագործական մտքի բազմաշերտ ներկայացում։
Ցուցահանդեսը համախմբում է 21 արվեստագետի ավելի քան 50 ստեղծագործություն՝ գեղանկարչության, գրաֆիկայի և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ոլորտներից։ Ներկայացված աշխատանքները տարբեր սերունդների և անհատական ստեղծագործական աշխարհների միջև ձևավորում են երկխոսություն՝ ընդգծելով Վանաձորի արվեստագիտական ավանդույթների շարունակականությունն ու արդիականությունը։
Վանաձորը հայկական մշակույթի պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի։ Քաղաքը ձևավորել է արվեստագետների մի ամբողջ սերունդ, որոնց ստեղծագործություններում բնությունը, քաղաքային միջավայրը, մարդու ներաշխարհը և ազգային մշակութային հիշողությունը վերածվել են ինքնատիպ գեղարվեստական լեզվի։ Այդ ավանդույթը շարունակվում է նաև այսօր՝ ձեռք բերելով նոր արտահայտչաձևեր, նոր պատկերային համակարգեր և ժամանակակից ընկալումներ։
«Վանաձոր 200» ցուցահանդեսը կառուցված է ոչ թե որպես հոբելյանական հաշվետվություն, այլ որպես բաց մշակութային հարթակ, որտեղ յուրաքանչյուր ստեղծագործություն դառնում է ընդհանուր պատմության մի հատված։ Այստեղ դասական գեղանկարչական մտածողությունը հանդիպում է ժամանակակից որոնումներին, իսկ տարբեր հեղինակների աշխատանքները փոխլրացնում են միմյանց՝ ստեղծելով ամբողջական պատկեր քաղաքի ստեղծագործական ներուժի մասին։
Ցուցահանդեսը կազմակերպվել է Վանաձորի կերպարվեստի թանգարանի և Ժամանակակից արվեստի թանգարանի համագործակցությամբ՝ Վանաձորի համայնքապետարանի աջակցությամբ։ Այս համագործակցությունը կարևոր օրինակ է մարզային և մայրաքաղաքային մշակութային հաստատությունների միջև գործընկերության, որի նպատակը ոչ միայն արժեքների ներկայացումն է, այլև դրանց նոր համատեքստում վերաիմաստավորումը։
Ցուցահանդեսի համադրող Տիգրան Թադևոսյանը ցուցադրության կառուցվածքը ձևավորել է այնպես, որ պահպանվի յուրաքանչյուր արվեստագետի անհատականությունը՝ միաժամանակ ստեղծելով միասնական գեղարվեստական պատմություն։ Արդյունքում ցուցադրությունը դիտվում է որպես մեկ ամբողջական ստեղծագործություն, որտեղ յուրաքանչյուր աշխատանք իր տեղն ունի ընդհանուր գաղափարական կառուցվածքում։
«Վանաձոր 200»-ը հիշեցում է, որ քաղաքի պատմությունը կառուցվում է ոչ միայն ճարտարապետությամբ, փաստաթղթերով կամ տարեգրությամբ, այլև արվեստով։ Ստեղծագործությունները դառնում են ժամանակի վկաներ՝ պահպանելով հիշողությունը, փոխանցելով փորձառությունը և ձևավորելով ապագայի մշակութային ինքնությունը։
Այս ցուցահանդեսը հրավեր է՝ նորովի բացահայտելու Վանաձորը՝ ոչ միայն որպես քաղաք, այլ որպես ստեղծագործական տարածք, որտեղ երկու դար շարունակ արվեստը եղել և շարունակում է մնալ մշակութային կյանքի կարևորագույն շարժիչ ուժերից մեկը։
Հենրիկ Իգիթյանը՝ Հենրիկ Էլիբեկյանի հիշողություններում
Հայ ժամանակակից արվեստի պատմության մեջ Հենրիկ Իգիթյանի դերն անհնար է գնահատել միայն որպես արվեստաբանի, թանգարանի հիմնադրի կամ մշակութային գործչի։ Նրան լավագույնս ճանաչած արվեստագետների վկայությունները բացահայտում են մի անհատականություն, որի ազդեցությունը տարածվում էր ոչ միայն արվեստի, այլև ամբողջ մշակութային միջավայրի վրա։ Այդպիսի վկայություններից առանձնանում են նկարիչ և քանդակագործ Հենրիկ Էլիբեկյանի հուշերն ու մտորումները, որոնք ներկայացնում են Իգիթյանին որպես ազատ մտածողության, ստեղծագործական համարձակության և մշակութային առաջնորդության խորհրդանիշ։
Էլիբեկյանի խոսքով՝ 1956 թվականը Իգիթյանի ստեղծագործական կյանքի ամենակարևոր փուլերից մեկն էր։ Թբիլիսիում դերասանական և ռեժիսորական կրթությանը զուգահեռ նա հաճախում էր անվանի նկարիչ Վալերի Շուխաևի գեղանկարչական դասընթացներին։ Այդ տարիները, ինչպես հիշում է Էլիբեկյանը, դարձան ինքնության որոնման շրջան, երբ Իգիթյանը փորձում էր համադրել գեղանկարչությունը, քանդակագործությունն ու թատրոնը՝ գտնելով սեփական ստեղծագործական լեզուն։ Սակայն խորհրդային գաղափարական ճնշումների պայմաններում այդ որոնումները հաճախ վերածվում էին ներքին պայքարի՝ արվեստում ազատ արտահայտվելու իրավունքի համար։
1962 թվականին շարունակեց գեղանկարչության ֆակուլտետում։ Հենց այստեղ, Հենրիկ Իգիթյանի վկայությամբ, նրա աշխարհայացքի ձևավորման վրա վճռորոշ ազդեցություն ունեցան Մինաս Ավետիսյանն ու Երվանդ Քոչարը։ Իգիթյանը նշում է, որ այդ հանդիպումները ոչ միայն ընդլայնեցին Էլիբեկյանի գեղարվեստական մտածողությունը, այլև ձևավորեցին նրա հետագա մշակութային առաքելությունը։
Հիշելով այդ շրջանը՝ Իգիթյանը պատմում է նաև Հենրիկի ստեղծած «Մարդը տարածության մեջ» շարքի մասին, որը ստեղծվել էր պոպ-արտին հարազատ գեղարվեստական մտածողությամբ։ Թեև աշխատանքները ցուցադրվեցին տարիներ անց, դրանք մեծ արձագանք առաջացրին և դարձան ժամանակի ամենահամարձակ ստեղծագործական հայտարարություններից մեկը։
Սակայն, ինչպես շեշտում է Հենրիկ Էլիբեկյանը, Իգիթյանի ամենամեծ նվաճումը միայն սեփական արվեստը չէր։ Նրա գլխավոր առաքելությունը հայկական ժամանակակից արվեստի համար ազատ հարթակ ստեղծելն էր։ Երվանդ Քոչարի, Մինաս Ավետիսյանի և մի խումբ առաջադեմ արվեստագետների հետ նա ձևավորեց մի միջավայր, որտեղ հայկական արվեստը սկսեց դիտարկվել համաշխարհային մշակութային գործընթացների համատեքստում։
Էլիբեկյանը առանձնահատուկ հիացմունքով է խոսում Իգիթյանի կազմակերպչական տաղանդի մասին՝ ընդգծելով, որ հենց նրա հետևողական աշխատանքի, լայն աշխարհայացքի և դիվանագիտական կարողությունների շնորհիվ 1972 թվականին Երևանում հիմնադրվեց Ժամանակակից արվեստի թանգարանը՝ Խորհրդային Միության առաջին ժամանակակից արվեստի թանգարանը։ Նրա համոզմամբ՝ այդ իրադարձությունը շրջադարձային էր ոչ միայն Հայաստանի, այլև ամբողջ խորհրդային մշակութային տարածքի համար, քանի որ ժամանակակից արվեստն առաջին անգամ ստացավ ինստիտուցիոնալ ազատության իր սեփական տունը։
Էլիբեկյանի հիշողություններում առանձնահատուկ տեղ ունի նաև Իգիթյանի արվեստագիտական մտածողությունը։ Նա պատմում է, որ Քոչարի տարածական տեսության ազդեցությամբ Իգիթյանը ձևակերպեց իր հեղինակային «Նկարչություն և քանդակ տարածության մեջ» համակարգը, որի հիմքում ձևի, գույնի, շարժման և տարածության փոխազդեցությունն էր։ Այդ տեսությունը, ըստ Էլիբեկյանի, նոր փորձ էր հաղթահարելու նկարչության և քանդակի միջև եղած սահմանները՝ արվեստը դիտարկելով որպես մեկ ամբողջական տարածական երևույթ։
Հենրիկ Էլիբեկյանի համար Իգիթյանը նաև մշակութային հիշողության պահպանող էր։ Նա համոզված էր, որ իսկական նորարարությունը ծնվում է ոչ թե ավանդույթի մերժումից, այլ դրա խոր ճանաչումից և ստեղծագործական շարունակությունից։ Այդ գաղափարն Իգիթյանը փոխանցում էր թե՛ իր արվեստով, թե՛ իր կազմակերպչական գործունեությամբ և թե՛ երիտասարդ արվեստագետների հետ աշխատանքում։
Այսօր Հենրիկ Էլիբեկյանի այս վկայությունները ոչ միայն հուշագրական արժեք ունեն, այլև ներկայացնում են Հենրիկ Իգիթյանի կերպարը նրա ժամանակակիցներից մեկի աչքերով։ Դրանք բացահայտում են մի անհատի, ով կարողացավ համադրել արվեստագետի, մտածողի և մշակութային առաջնորդի առաքելությունները՝ թողնելով ժառանգություն, որն այսօր էլ շարունակում է ձևավորել հայկական ժամանակակից արվեստի ինքնությունը։
