Շվեյցարացի նկարիչ և Ժամանակակից արվեստի թանգարանի նկարիչ-ռեզիդենտ Ժոզեթ Տառամարկայի «Արմատախիլ եղածները» ինստալյացիան ստեղծվել է 2016 թվականին՝ թանգարանում իրականացվող in situ՝ տվյալ տարածքի և միջավայրի առանձնահատկություններից ելնելով ստեղծված նախագծի շրջանակում։ Աշխատանքի առանցքում աքսորի, տեղահանության, հիշողության և հայրենի հողի հետ մարդու կապի թեմաներն են։
Ստեղծագործության հիմքում մեկ հայ ընտանիքի պատմությունն է՝ ներկայացված փախստականի հիշողությունների միջոցով։ Ընտանեկան հիշողությունը ներառում է 1915–1946 թվականների աքսորի ամբողջ ճանապարհը՝ վերածվելով ոչ միայն անձնական կենսագրության, այլև պատմական իրադարձությունների մարդկային չափումը փոխանցող վկայության։
Տառամարկան մեկ ընտանիքի պատմության միջոցով անդրադառնում է արմատներից զրկվելու փորձառությանը՝ ընդգծելով մարդու խորքային կապվածությունը հայրենի հողին, մշակույթին և հիշողությանը։ Միաժամանակ աշխատանքը դիտարկում է տեղահանությունը որպես համամարդկային երևույթ՝ դուրս գալով միայն մեկ պատմական ժամանակաշրջանի կամ աշխարհագրական տարածքի սահմաններից։ «Արմատախիլ եղածները» հարցադրում է առաջադրում այն մասին, թե ինչ է տեղի ունենում մարդու ինքնության և հիշողության հետ, երբ նա ստիպված է լքել իր տունը, և ինչպես է ձևավորվում սեփական արմատներին վերադառնալու կամ դրանք վերագտնելու ցանկությունը։
Ինստալյացիան բաղկացած է երկու փոխկապակցված հատվածից։
«Ընտանիքի շրջանը» ներկայացնում է ընտանիքի յոթ անդամներին՝ յուրաքանչյուրի պատմությամբ։ Այս հատվածում անհատական հիշողությունները միավորվում են մեկ ամբողջության մեջ՝ ձևավորելով ընտանիքի ընդհանուր կենսագրությունը։ Ընտանիքը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես պատմության կրող, այլև որպես հիշողության պահպանման և փոխանցման միջավայր։
Ինստալյացիայի մյուս կարևոր բաղադրիչը դեմքերի շարքն է, որը ընդլայնում է ստեղծագործության թեմատիկ շրջանակը։ Դեմքերը մարմնավորում են տեղահանության և մարդկանց բռնի տեղափոխման համամարդկային խնդիրը՝ ստեղծագործությունը կապելով ոչ միայն անցյալի, այլև մեր ժամանակների իրականության հետ։ Անհատական պատմությունը այստեղ աստիճանաբար վերածվում է հավաքական հիշողության և համընդհանուր մարդկային փորձառության խորհրդանիշի։
Աշխատանքի թեմատիկ և տեսողական բաղադրիչները պատրաստված են հողից։ Նյութի ընտրությունը առանձնահատուկ խորհրդանշական նշանակություն ունի․ հողը միաժամանակ հանդես է գալիս որպես հայրենիքի, արմատի, հիշողության և պատկանելության նյութական կերպար։ Այն, ինչից մարդը կարող է ֆիզիկապես հեռացվել, շարունակում է պահպանվել հիշողության և ինքնության մեջ։
Այսպիսով, «Արմատախիլ եղածները» անձնական հիշողությունը վերածում է մշակութային և համամարդկային խոսքի։ Ժոզեթ Տառամարկայի աշխատանքը ոչ միայն պատմում է տեղահանված ընտանիքի ճակատագրի մասին, այլև անդրադառնում է տուն հասկացությանը՝ որպես տարածքի, հիշողության, մշակույթի և ինքնության միասնության։ Ինստալյացիան հիշեցնում է, որ արմատներից կտրվելը կարող է լինել ֆիզիկական, սակայն մարդու կապը իր հողի, պատմության և հիշողության հետ շարունակվում է՝ անգամ տարածական հեռավորության պայմաններում։