Նախագծեր

«Հոգեմորֆոզ». երբ զգացմունքները ձեռք են բերում նյութական մարմին

Մարդու ներաշխարհը մի տարածություն է, որտեղ զգացմունքները, հիշողությունները, ապրումներն ու ներքին հակասությունները մշտապես փոխակերպվում են՝ ձևավորելով անհատական ընկալումների բարդ ու բազմաշերտ համակարգ։ Դրանք հաճախ անտեսանելի են, դժվար արտահայտելի և անորսալի, սակայն արվեստի լեզվով կարող են ձեռք բերել տեսանելի ձև, նյութականություն և ինքնուրույն գեղարվեստական ներկայություն։ Հենց այս գաղափարական հարթության վրա է կառուցված «Հոգեմորֆոզ» ցուցահանդեսը, որը դիտողին հրավիրում է բացահայտելու ներքին վիճակների և արտաքին արտահայտության միջև գոյացող յուրօրինակ կապը։

Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի ուսանողներ Գայանե Բաբայանի, Ալիսա Աստվածատրյանի և Վահագն Հայրապետյանի հեղինակային աշխատանքներում հոգեբանական ապրումները վերածվում են շոշափելի գեղարվեստական կերպարների։ Կերամիկան, ապակին և մետաղը դառնում են ոչ միայն ստեղծագործական արտահայտման միջոցներ, այլև ներաշխարհի խորհրդանշական մարմնավորման նյութեր։ Յուրաքանչյուր նյութ իր բնույթով և արտահայտչական հնարավորություններով նոր իմաստային շերտ է հաղորդում ստեղծագործություններին՝ բացահայտելով զգացմունքների փխրունությունը, ամրությունը, հակասականությունն ու փոխակերպվելու կարողությունը։

«Հոգեմորֆոզ» հասկացությունն ինքնին ենթադրում է ներքինի ձևափոխություն և հոգեբանական վիճակների կերպարանափոխում։ Ցուցահանդեսի աշխատանքներում այդ գործընթացը դրսևորվում է նյութի և գաղափարի փոխհարաբերության միջոցով։ Անտեսանելին ստանում է ծավալ, սահմաններ և կառուցվածք, իսկ վերացական ապրումները վերածվում են դիտարկելի գեղարվեստական իրողությունների։ Այսպիսով, ստեղծագործությունները ոչ միայն ներկայացնում են հեղինակների անհատական աշխարհընկալումը, այլև ձևավորում երկխոսություն դիտողի հետ՝ հնարավորություն տալով յուրաքանչյուրին սեփական զգայական փորձի միջոցով մեկնաբանել տեսածը։

Կերամիկայի ձևաստեղծման հնարավորությունները, ապակու թափանցիկությունն ու փխրունությունը, մետաղի ամրությունն ու նյութական արտահայտչականությունը ցուցահանդեսում ձեռք են բերում առանձնահատուկ գեղարվեստական նշանակություն։ Նյութերը կարծես դառնում են զգացմունքների տարբեր վիճակների փոխաբերություններ՝ արտահայտելով այն, ինչը հաճախ հնարավոր չէ փոխանցել բառերով։ Այստեղ ձևը պարզապես արտաքին կառուցվածք չէ. այն գաղափարի շարունակությունն է, իսկ նյութը՝ ներքին ապրումների արտահայտման ինքնուրույն լեզու։

Ցուցահանդեսի կարևոր առանձնահատկություններից է նաև երիտասարդ արվեստագետների ստեղծագործական մտածողության և անհատական գեղարվեստական լեզվի բացահայտումը։ Նրանց աշխատանքներում նկատելի են նյութի հետ փորձարկումների, ձևի որոնման և սեփական արտահայտչամիջոցների ձևավորման ձգտումները։ Այս որոնումները վկայում են ժամանակակից քանդակագործական և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի հնարավորությունների նկատմամբ հետաքրքրության մասին՝ միաժամանակ ընդգծելով երիտասարդ սերնդի ստեղծագործական ինքնուրույնությունը։

Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանի համար երիտասարդ արվեստագետներին աջակցելն ու նրանց ստեղծագործական ներուժը հանրությանը ներկայացնելը կարևոր մշակութային ուղղություններից է։ Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի ուսանողներին թանգարանի ցուցադրական տարածքում ներկայանալու հնարավորություն տրամադրելը ևս մեկ քայլ է կրթական և մշակութային միջավայրերի միջև կապի ամրապնդման, նոր ստեղծագործական անունների բացահայտման և ժամանակակից արվեստի զարգացման գործընթացին նպաստելու ճանապարհին։

«Հոգեմորֆոզը» պարզապես նյութերի և ձևերի համադրություն չէ։ Այն փորձ է՝ տեսանելի դարձնելու մարդու ներաշխարհի բարդ ու հաճախ հակասական կառուցվածքը, բացահայտելու զգացմունքների այնպիսի արտահայտություններ, որոնք դուրս են բառային հաղորդակցության սահմաններից։ Ցուցահանդեսը հիշեցնում է, որ արվեստը կարող է դառնալ կամուրջ անտեսանելիի և տեսանելիի, անհատական ապրումի և համընդհանուր զգայական փորձառության միջև։ Իսկ երբ զգացմունքները ձեռք են բերում մարմին, նյութն այլևս պարզապես նյութ չէ. այն դառնում է մարդու ներաշխարհի պատմությունը պատմող գեղարվեստական լեզու։